సుందరకాండ రామాయణంలో ఐదవ కాండ. హనుమంతుడు లంకా లంఘనానికి మహేంద్రగిరి మీదకు చేరుకోవడంతో కిష్కింధకాండ ముగుస్తుంది. సరిగ్గా అక్కడితో వాల్మీకి రామాయణం 11999 శ్లోకాలు పూర్తి అయి, సుందరకాండ మొదటి శ్లోకం 12000వ శ్లోకంతో మొదలవుతుంది. సుందరకాండను "పారాయణ కాండ" అని కూడా అంటారు. సుందరకాండలో 68 సర్గలు ఉన్నాయి. హనుమంతుడు సాగరమును లంఘించుట, సీతాన్వేషణము, లంకాదహనము, సీత జాడను రామునికి తెలియజెప్పుట ఇందులో ముఖ్యాంశాలు. వాల్మీకి మహర్షి అన్ని కాండలకు ఆయా కథాభాగానికి సంబధించిన పేర్లు పెట్టాడు. కాని సుందరకాండకు "సుందరకాండ" అని పేరు పెట్టడానికి గల కారణాలను పండితులు చాలా రకాలైన వివరణలు, వ్యాఖ్యానాలు చెప్పారు.

శ్రీ రమ్యంబుగా శ్రీ గిరి యాత్రకు | కూరిమి సతితో కుడి నడిచితిని |
పల్లెలు పురములు పట్టణంబులు | పేటలు దాటితి అడవులు కొండలు అన్నీ దాటితి |
కంటిని శ్రీ గిరి కన్నుల నిండా | వింటిని మహిమలు వీనుల నిండా |
ఆ మహిమలు నేనేమని చెప్పదు | ఈ మహిలోపల ఎన్నడు చూడము |

ధారుణి లోపల ధౌతాచలమది | మేరుని కంటెను మిక్కుటమైనది |
బ్రహ్మ నిర్మల బ్రహి శృంగములు | నిర్మలమగు మాణిక్య కూటములు |
కోటలు కొమ్ములు గోపురంబులు | తెరిపిలేని బహు దేవాలయములు |
పుణ్య స్థలంబులు పుణ్య వనంబులు | వాటమైన పూదోటలు మిక్కిలి |

మరణించిన తరువాత జీవుడు యమమార్గమునకు దారిలో ఆహరం దొరకక, నీరు దొరకక, ముళ్ళు గుచ్చుకుంటూ, పాములు కరుస్తూ, తేళ్లు కుడుతూ, అగ్ని కాలుస్తూ యాతన అనుభవిస్తూవుంటాడు. రెండు వేల యోజనాల పొడవు, వెడల్పు వుండే "అసిపత్రం" అనే అరణ్యం దాటాక వైతరణి నది వస్తుంది.

ఎవరు వైతరిణికి వెళ్తారు?
స్త్రీని భాదించేవాడు, దేవుని ద్రవ్యమును తీసుకునేవాడు, పిల్లల కోసం వాడవలసిన డబ్బు తీసుకునేవాడు, స్త్రీ ధనం తీసుకునేవాడు, వరకట్నం తీసుకునేవాడు, అప్పుని తిరిగి తీర్చనివాడు, ఎదుటివారి దోషములను మాత్రమే ఎత్తిచూపేవాడు, ఎదుటివాడిని చూసి అసూయ చెందేటటువంటి వాడు. నీచులపట్ల అనురాగం ఉండేటటువంటి వాడు, సత్సాంగత్యంపై సుముఖత లేని వాడు, తీర్ధములని, సత్కర్మలని, గురువులని నిందించేవాడు, వేదములను, పురాణములను, న్యాయ మీమాంసములను దూషించేవాడు, ఏడుస్తున్నవాడిని చూసి నవ్వుకునేవాడు, నవ్వేవాడ్ని చూసి ఏడ్చేవాడు, దుష్ట వాక్యములని వినేవాడు, అనేవాడు, దుష్ట చిత్తము కలిగినవాడు, హితవాక్యములని, శాస్త్రవాక్యములని విననివారు, తనని తానూ గొప్ప (Ego) అనుకునేవాడు, తల్లి తండ్రులను అవమానించేవాడు, భార్యని దుఃఖ పెట్టేటటువంటి వాడు, దానం ఇస్తాను అని ఇవ్వని వాడు, దానం తగ్గించి ఇచ్చినవాడు, దానం ఇచ్చి ఏడ్చినవాడు, భూములు కబ్జా చేసినవాడు, పచ్చని చెట్లు నరికేవాడు, భర్తను దూషించే వారు, ఆవుని దానం చెయ్యని వాడు ఇలాంటి వాళ్ళందరూ ఏడుస్తూనే వెళ్లి దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తారు.

కర్ణుడికి దాన కర్ణుడని గదా పేరు. ఒకనాడు శ్రీకృష్ణుడు పొద్దున పొద్దున్నే కర్ణుని భవనానికి వెళ్ళాడట. అప్పుడు కర్ణుడు అభ్యంగన స్నానానికి తయారవుతున్నాడు. తలకు నూనె రాసుకుంటున్నాడు. కర్ణునికి ఎడమ వైపు రత్నాలు పొదిగిన బహువిలువైన గిన్నె నూనెతో వున్నది. కృష్ణుడు వస్తూనే కర్ణా ఆ గిన్నె చాలా బాహున్నది నాకిస్తావా? అని అడిగాడు. వెంటనే కర్ణుడు తీసుకో కృష్ణా అంటూ ఎడమ చేత్తో ఆ గిన్నె యిచ్చాడు. కృష్ణుడు అదేమిటి కర్ణా ఎడమచేత్తో యిస్తున్నావు? కుడిచేత్తో యీయరాదా? అన్నాడు.

అందుకు కర్ణుడు

క్షణం చిత్తం క్షణం విత్తం క్షణం జీవిత మావయో:
యమస్య కరుణా నాస్తి ధర్మస్య త్వరితా గతి:

న్యాయ నిర్మాయకొనేయొ న్యాయగంయో నిరంజనః 
సహస్రమూర్ధా దేవేంద్రహ సర్వశాస్త్ర ప్రభంజనః

సర్వశాస్త్రములనగా అవి చతుర్విద్యాలు, షడ్విద్యలు, చతుర్వేదములు మరియు అష్టాదశ విద్యలు. అవి

చతుర్విద్యలు
1 అన్వీక్షకి - విజ్ఞాన సందోహము
2 త్రయీ - ధర్మాధర్మములు తెలియచేయు విద్య
3 వార్త - అర్ధానర్ధములు తెలియచేయు విద్య
4 దండనీతి - నీతి అవినీతి, న్యాయ అన్యాయములను తెలియచేయు విద్య