1933లో పరమాచార్య స్వామివారు వారణాసిలో ఉన్నప్పటి సంఘటన. కాశి మహారాజు రాజభవనంలో మహాస్వామివారిని స్వాగతించారు. అక్కడ ఎందరో విద్వాంసులు పండితులు ఉన్నారు. అక్కడున్న కొద్దిమంది పండితులకి స్వామివారిపై కొంచం అసూయ. పరమాచార్య స్వామికి జగద్గురు బిరుదు ఎలా సంభావ్యం అన్నది వారి కడుపుమంట.

అక్కడున్న వారిలో ఒక పండితుడు, “ఈ జగద్గురువు ఎవరు?” అని అడిగాడు. స్వామివారు మర్యాదతో, “నేనే” అని సమాధానమిచ్చారు. ఆ పండితుడు వ్యంగంగా “తమరు జగద్గురువు” అన్నాడు.

అందుకు స్వామివారు “जगतां गुरुः न – నేను జగద్గురువు అని అంటే దాని అర్థం నేను ఈ జగత్తుకు గురువు అని కాదు అర్థం.

जगति पद्यमनाः सर्वे मम गुरवः - విశ్వాంలోని అన్ని ప్రాణులు నాకు గురువులు అని అర్థం” అని చెప్పారు.

స్త్రీ గర్భములోనే దు:ఖముతో జీవుడు ప్రవేశిస్తాడు.

ఫలదీకరణము జరిగిన తరువాత .... ఒక రోజుకు ఖలిలమౌతాడు. ఐదు రోజులకు బుద్భుదాకారము పొందుతుంది. పది రోజులకు బదరీఫలములాగా కఠినమైన మాంసపు ముద్దగా తయారవుతాడు. ఒక నెలకు శిరస్సు ఏర్పడుతుంది. రెండు నెలలకు బాహువులు తదితర అవయవాలు ఏర్పడుతాయి. మూడు నెలలకు గోళ్లు, రోమాలు, చర్మము, లింగము, నవరంధ్రములు ఏర్పడుతాయి. నాలుగు నెలలకు సప్త ధాతువులు ఉద్భవిస్తాయి. ఐదు నెలలకు ఆకలి దప్పికలు ఏర్పడుతాయి. ఆరు నెలలకు జరాయువు, మావిచేకప్పబడి గర్భంలో దక్షిణాన తిరుగుతుంటాడు.

ఎవడు యోగ్యుడో, ఎవడు ఇచ్చిన విద్యను సక్రమంగా వినియోగించు కోగలడో ఎవడు ఒక అస్త్రాన్ని ప్రయోగించే ముందు పదిమార్లు ఆలోచిస్తాడో అటువంటి వారి చేతిలో విద్య పెట్టాలి తప్ప పాత్రత లేకుండా విద్యనిచ్చేస్తే ఆ విద్య లోకనాశనానికి కారణమవుతుంది. అందుకే అలా ఇవ్వరు. అది గురువు ధర్మం. ఆ ధర్మాన్ని అక్షరాలా పాటించాడు ద్రోణుడు.

"ద్రోణుడిని చంపడానికి నాకు కొడుకు కావాలి" అని ద్రుపదుడు యజ్ఞం చేసాడు. యజ్ఞంలోంచి వచ్చాడు ధృష్టద్యుమ్నుడు. వెళ్ళి ద్రోణాచార్యులవారి దగ్గర చదువు నేర్చుకో అన్నాడు తండ్రి. ఇప్పుడు ధృష్టద్యుమ్నుడికి చదువు చెబితే, దానితో తనను చంపేస్తాడు. అయినా చెప్పాడు. విద్య నాది అని లోభంతో ఉంచుకుంటే వాసన వస్తుంది. ఒకళ్ళకు పనికి రాదు. నేర్చుకున్న చదువు బయటికి రావడం, ఆవుపాలిచ్చినట్లుండాలి. ఆవు ఎక్కడెక్కడో తిరిగి గడ్డిమేస్తుంది. పనికిరాని నీళ్ళు తాగుతుంది. గబగబా తినేసి వచ్చి కూర్చుని ప్రశాంతంగా మళ్ళీ నోట్లోకి తెచ్చుకుని నెమరువేసుకుంటుంది. ఎంతో కష్టపడి పాలు తయారు చేస్తుంది.

సుందరకాండ రామాయణంలో ఐదవ కాండ. హనుమంతుడు లంకా లంఘనానికి మహేంద్రగిరి మీదకు చేరుకోవడంతో కిష్కింధకాండ ముగుస్తుంది. సరిగ్గా అక్కడితో వాల్మీకి రామాయణం 11999 శ్లోకాలు పూర్తి అయి, సుందరకాండ మొదటి శ్లోకం 12000వ శ్లోకంతో మొదలవుతుంది. సుందరకాండను "పారాయణ కాండ" అని కూడా అంటారు. సుందరకాండలో 68 సర్గలు ఉన్నాయి. హనుమంతుడు సాగరమును లంఘించుట, సీతాన్వేషణము, లంకాదహనము, సీత జాడను రామునికి తెలియజెప్పుట ఇందులో ముఖ్యాంశాలు. వాల్మీకి మహర్షి అన్ని కాండలకు ఆయా కథాభాగానికి సంబధించిన పేర్లు పెట్టాడు. కాని సుందరకాండకు "సుందరకాండ" అని పేరు పెట్టడానికి గల కారణాలను పండితులు చాలా రకాలైన వివరణలు, వ్యాఖ్యానాలు చెప్పారు.

శ్రీ రమ్యంబుగా శ్రీ గిరి యాత్రకు | కూరిమి సతితో కుడి నడిచితిని |
పల్లెలు పురములు పట్టణంబులు | పేటలు దాటితి అడవులు కొండలు అన్నీ దాటితి |
కంటిని శ్రీ గిరి కన్నుల నిండా | వింటిని మహిమలు వీనుల నిండా |
ఆ మహిమలు నేనేమని చెప్పదు | ఈ మహిలోపల ఎన్నడు చూడము |

ధారుణి లోపల ధౌతాచలమది | మేరుని కంటెను మిక్కుటమైనది |
బ్రహ్మ నిర్మల బ్రహి శృంగములు | నిర్మలమగు మాణిక్య కూటములు |
కోటలు కొమ్ములు గోపురంబులు | తెరిపిలేని బహు దేవాలయములు |
పుణ్య స్థలంబులు పుణ్య వనంబులు | వాటమైన పూదోటలు మిక్కిలి |